Samen oud worden voelt vanzelfsprekend als je al jaren met iemand deelt. Toch regelt de wet lang niet alles automatisch, zeker niet als je niet getrouwd bent of geen geregistreerd partnerschap hebt. Wie wil dat de ander goed achterblijft of beslissingen mag nemen als jij dat zelf niet meer kunt, moet daar vaak zelf iets voor vastleggen.
In dit artikel lees je welke juridische en financiële zaken je als stel op leeftijd het beste op een rij zet. Je hoeft niet alles in één keer te doen, maar het helpt om te weten waar de grootste risico’s zitten.
Getrouwd, partnerschap of samenwonend?
De eerste vraag is hoe jullie relatie juridisch vastligt. Ben je getrouwd of heb je een geregistreerd partnerschap, dan erf je zonder testament van elkaar en geldt een ruime vrijstelling voor de erfbelasting. Woon je alleen samen, dan ben je voor de wet in veel opzichten elkaars vreemde. Zonder extra afspraken erft je partner dan niets en gaat de nalatenschap naar kinderen, ouders, broers of zussen.
Sommige stellen besluiten op latere leeftijd alsnog te trouwen om die reden. Dat is een persoonlijke keuze. Bedenk wel dat trouwen ook gevolgen heeft voor bijvoorbeeld de verdeling van vermogen en eventuele toeslagen. Laat je goed informeren voordat je de stap zet.
Het samenlevingscontract
Woon je samen zonder trouwboekje, dan is een notarieel samenlevingscontract vaak een verstandige basis. Daarin leg je vast wie wat bezit, hoe jullie de vaste lasten delen en wat er gebeurt met het huis en de inboedel als de relatie eindigt of een van jullie overlijdt. Een contract bij de notaris is bovendien vaak een voorwaarde om bij het overlijden van je partner in aanmerking te komen voor de partnervrijstelling in de erfbelasting.
Heb je al een oud contract liggen? Kijk dan of het nog past bij jullie situatie. Afspraken die je twintig jaar geleden maakte, sluiten misschien niet meer aan bij je huidige vermogen of woonsituatie.
Een testament dat bij jullie past
Met een testament bepaal je zelf wie wat krijgt. Voor samenwoners is dit vaak de enige manier om elkaar tot erfgenaam te benoemen. Maar ook voor getrouwde stellen kan een testament nuttig zijn, bijvoorbeeld als er kinderen uit een eerdere relatie zijn of als je wilt dat een bepaald bezit bij iemand terechtkomt.
Je kunt in een testament ook een executeur aanwijzen, iemand die na je overlijden de nalatenschap afwikkelt. Dat voorkomt onduidelijkheid en geeft je partner of kinderen houvast in een moeilijke periode. Een testament laat je opstellen bij de notaris en kun je later altijd aanpassen.
Het levenstestament: als je zelf niet meer kunt beslissen
Waar een testament over de tijd na je overlijden gaat, regelt een levenstestament wat er gebeurt als je nog leeft maar niet meer zelf kunt handelen, bijvoorbeeld door dementie of na een herseninfarct. Je wijst iemand aan die je bankzaken mag regelen, je huis mag verkopen of namens jou met zorgverleners mag praten. Veel mensen denken dat hun partner dat automatisch mag, maar dat is niet altijd zo. Zonder volmacht kan het nodig zijn om via de rechter een bewindvoerder of mentor te laten benoemen.
Wil je meer lezen over hoe andere stellen dit hebben aangepakt, dan vind je op ouderenforum vragen en ervaringen van mensen in een vergelijkbare situatie. Dat kan helpen om te bepalen wat je met de notaris wilt bespreken.
Naast het levenstestament kun je medische wensen vastleggen in een wilsverklaring, zoals een behandelverbod of een euthanasieverzoek. Bespreek dit ook met je huisarts.
Financiële zaken op een rij
Juridische documenten zijn één kant, je geldzaken de andere. Een paar onderwerpen verdienen extra aandacht als je samen oud wilt worden:
- Partnerpensioen: controleer of je partner bij je pensioenfonds is aangemeld, vooral als je samenwoont.
- AOW: samenwonenden ontvangen een lager bedrag per persoon dan alleenstaanden, houd daar rekening mee.
- Hypotheek en woning: kijk of de achterblijvende partner de woonlasten alleen kan dragen.
- Bankrekeningen: een gezamenlijke rekening voorkomt dat de ander tijdelijk zonder geld zit.
- Overlijdensrisicoverzekering: deze kan een gat in het inkomen opvangen.
Praat erover, ook met de kinderen
Het lastigste deel is vaak niet het papierwerk, maar het gesprek. Ga samen rustig zitten en bespreek wat jullie allebei belangrijk vinden. Zijn er kinderen, dan is het verstandig hen op de hoogte te brengen van de grote lijnen. Dat voorkomt verrassingen en spanningen op een moment dat iedereen al genoeg te verwerken heeft.
Bewaar daarnaast een overzicht van belangrijke documenten, verzekeringen en wachtwoorden op een plek die je partner of een vertrouwd persoon kan vinden. Zet er ook bij welke notaris jullie stukken heeft opgesteld.
Samen oud worden gaat over liefde en vertrouwen, maar ook over goede afspraken. Door nu een paar zaken vast te leggen, geef je elkaar zekerheid voor later. Plan bijvoorbeeld dit jaar een gesprek bij de notaris en neem je vragen alvast op papier mee.